Trochę prawa

Z tematyką odszkodowawczą (na szczęście) nie mamy do czynienia na co dzień. Stawieni wobec konieczności zgłębienia jej tajników okazuje się, że musimy zmierzyć się z niejasnymi sformułowaniami, z nieznaną terminologią prawniczą, a obco brzmiące słowa nie pomagają w zrozumieniu sytuacji, w jakiej znaleźliśmy się. Celem niniejszego poradnika jest przybliżenie zagadnień związanych z dochodzeniem roszczeń i przedstawienie ich w sposób możliwie przystępny.

W literaturze przedmiotu spotykamy pojęcie szkody osobowej. Obejmuje ona uszczerbek wynikający z uszkodzenia ciała, rozstroju zdrowia, pozbawienia życia oraz naruszenia innych dóbr osobistych człowieka.
Poszkodowanemu przysługuje:

• odszkodowanie na pokrycie wszelkich wynikłych z tego powodu wydatków
• renta dla wyrównania szkód o charakterze trwałym
• zadośćuczynienie za doznaną krzywdę i cierpienie, czyli stosowna suma pieniężna
  mająca w zamierzeniu naprawić szkodę niemajątkową.

W myśl przepisów kodeksu cywilnego uszkodzenie ciałapolega na naruszeniu integralności fizycznej człowieka (rany, złamania, uszkodzenia organów wewnętrznych), natomiast rozstrój zdrowia wyraża się w zakłóceniu funkcjonowania poszczególnych organów, bez ich widocznego uszkodzenia (zatrucie, nerwica, choroba psychiczna). Jest oczywiste, że sam wypadek może wywołać zarówno uszkodzenie ciała, jak i rozstrój zdrowia. Uprawnionym do dochodzenia odszkodowania jest poszkodowany, czyli osoba, która doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia; wymienione skutki są bezpośrednim a nie pośrednim następstwem zdarzenia, a odpowiedzialność za jego zaistnienie ponosi inna osoba.
Przez sformułowanie wszelkie wydatki rozumiemy te koszty, które pozostają w ścisłym związku z następstwem wypadku, są celowe i konieczne, czyli leczenie, specjalne odżywianie, pomoc pielęgniarska, protezowanie, rehabilitacja, przejazdy, przygotowanie do innego zawodu.

Roszczenie o rentę przysługuje, jeżeli poszkodowany utracił zdolność do pracy (całkowicie lub częściowo), zwiększyły się jego potrzeby i wydatki lub zmniejszyły szanse powodzenia przyszłość (lub oznacza, że każda z przesłanek jest osobną podstawą do ubieganie się o prawo do renty). Wymienione następstwa muszą mieć charakter trwały, co wcale nie oznacza, że nieodwracalny.

Zadośćuczynienie, czyli pieniężna rekompensata za cierpienia fizyczne (ból i inne dolegliwości), a także psychiczne (negatywne uczucia związane z uszkodzeniem ciała, zeszpeceniem, wyłączeniem z normalnego życia, niemożnością kontynuowania działalności zawodowej itp.) ma na celu złagodzenie poczucia krzywdy; przyznawane jest jednorazowo ze względu na całościowy charakter - to znaczy - obejmuje dolegliwości doznane, jak i te, które mogą wystąpić w przyszłości.

Regulacje prawne dotyczące naprawienia szkód wywołanych śmiercią człowieka zakładają cztery typy roszczeń: rentę, jednorazowe odszkodowanie, zwrot kosztów leczenia, pogrzebu i nagrobka, zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej. Uprawnieni do renty po zmarłym są osoby, względem których ciążył obowiązek alimentacyjny. Zwrot wydatków związanych z leczeniem i pogrzebem zmarłego należą się temu, kto je bezpośrednio poniósł, niezależnie od tego czy jest spadkobiercą.
Do kosztów pogrzebu możemy zaliczyć wydatki odpowiadające zwyczajom panującym w środowisku zmarłego oraz ogólnie przyjętym obyczajom społecznym tzn. przewiezienie zwłok, nabycie i urządzenie grobu, wystawienie nagrobka czy zakup odzieży żałobnej. Zasiłek pogrzebowy wypłacany przez ZUS nie podlega zaliczeniu na poczet należnego odszkodowania. Jednorazowe odszkodowanie przysługuje osobom, które wykażą, że śmierć spowodowała znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej i obejmuje aspekty, które nie zostały uwzględnione przy zasądzeniu renty. Następstwa śmierci mogą być bowiem bardzo różne, często nieuchwytne lub trudne do obliczenia. Cierpienia moralne winy być zrekompensowane w ramach zadośćuczynienia.

Ze szkodą osobową związane są jeszcze dwa pojęcia: oskarżyciel posiłkowy oraz nawiązka. Z jednym i drugim mamy do czynienia w przypadku, gdy zaistniałe zdarzenie ma charakter przestępstwa, jest ścigane z oskarżenia publicznego i dochodzi do sprawy karnej przeciwko sprawcy wypadku. Instytucja oskarżyciela posiłkowego pozwala pokrzywdzonemu działać obok prokuratora (niezależnie bądź zamiast niego) jako strona czynna przez cały czas trwania procesu. Aby do tego doszło pokrzywdzony musi złożyć stosowne oświadczenie do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego. Uprawnienia oskarżyciela posiłkowego do czynności w procesie są samodzielne, ale muszą być związane z popieraniem aktu oskarżenia - nie może więc wykonywać czynności na korzyść oskarżonego. Oskarżyciel posiłkowy może brać udział w rozprawie, składać wnioski i oświadczenia, zadawać pytania, może mieć również pełnomocnika.

Nawiązka należy do katalogu środków karnych, pełni funkcję kompensacyjną i jest orzekana w celu zadośćuczynienia za ciężki uszczerbek na zdrowiu, naruszenie czynności narządu ciała, rozstrój zdrowia, a także doznana krzywdę. W razie orzeczenia nawiązki na rzecz osoby, która nie brała udziału w rozprawie, sąd z urzędu przesyła prawomocny wyrok sądu, który w tym przypadku jest tytułem egzekucyjnym; egzekucja toczy się według przepisów kodeksu cywilnego.

Roszczenia o naprawienie szkody spowodowanej wypadkiem komunikacyjnym przedawniają się z upływem trzech lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedziała się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia; w praktyce najczęściej sprowadza się to do trzech lat liczonych od wypadku. Jeżeli natomiast szkoda jest wynikiem przestępstwa (sprawca wypadku został skazany prawomocnym wyrokiem sądu) okres przedawnienia wynosi dwadzieścia lat.

Towarzystwo ubezpieczeń powinno w terminie 30 dni od zgłoszenia szkody podjąć decyzję o wypłacie należnego odszkodowania. Często jest tak, że w powyższym terminie wypłacana jest tzw. kwota bezsporna, a właściwa część wypłacana jest w terminie późniejszym: bądź po zakończeniu leczenia, bądź, gdy, leczenie jest długotrwałe po upływie maksymalnego 90 - dniowego terminu, który ustawa przewiduje na podjęcie decyzji w sprawie wypłaty odszkodowania lub zadośćuczynienia.

Wydanie decyzji przez firmę ubezpieczeniową o wypłacie odszkodowania nie zamyka postępowania. Przysługuje nam jeszcze prawo do odwołania (niestety ustawa nie określa terminu, w jakim powinniśmy otrzymać odpowiedź), a gdy nie odniesie ono zamierzonego efektu w postaci dopłaty odszkodowania lub gdy dopłata ta nie będzie odzwierciedlała faktycznie poniesionej szkody lub odczuwanej krzywdy można podjąć decyzję o ewentualnym skierowaniu sprawy na drogę postępowania sądowego.

Podstawowym celem obowiązkowych ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej jest zapewnienie poszkodowanym wypłacalności za wyrządzone krzywdy, a to Ty jesteś poszkodowanym i ofiarą przestępstwa drogowego!
Dlatego masz pełne prawo do:

• pełnego zaspokojenia Twoich roszczeń i naprawienia poniesionych szkód
• pomocy, szacunku i współczucia
• traktowania ze szczególną troską i powagą
• poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, bez względu na sposób prowadzenia postępowania odszkodowawczego

Podstawowymi aktami prawnymi regulującymi zagadnienia ubezpieczeń są:

• kodeks cywilny
• ustawa z dnia 22 mają 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej
• ustawa z dnia 22 mają 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych